68win cùng bạn quay về Venice năm 1638, khi Đại Hội đồng thành phố quyết định mở Ridotto, sòng bạc công cộng hợp pháp đầu tiên của phương Tây. Vì sao một nước cộng hòa thương nhân lại tự tay mở nhà bạc, người chơi phải đeo mặt nạ ra sao, và vì sao 136 năm sau nơi này lại bị đóng cửa vĩnh viễn?
Câu hỏi “casino đầu tiên trên thế giới” thường nhận được đáp án Ridotto. Tuy vậy, chính bài Wikipedia về Ridotto ghi rằng Trung Quốc đã có cơ sở cờ bạc từ nhiều thế kỷ trước. Vì thế cách nói chính xác hơn mà 68win dùng là: Ridotto là sòng bạc công cộng, hợp pháp, do nhà nước cho phép đầu tiên ở phương Tây.
Venice thế kỷ 17: cấm không được thì quản lý
Venice khi đó là một cộng hòa giàu có nhờ buôn bán, theo cách mô tả quen thuộc trong các tài liệu 68win tham khảo. Cờ bạc mọc lên khắp đường phố và trong các câu lạc bộ tư nhân của giới quý tộc ở khu Rialto, nhiều nơi hoạt động trái phép. Chính quyền đã thử cấm nhưng không hiệu quả.
Theo trang Venice the Future, từ thời trung cổ thành phố chỉ cho chơi ở vài điểm gọi là “baratterie”, còn quảng trường và khu quanh nhà thờ đều cấm. Đến thế kỷ 17, chính quyền chuyển sang cấp phép để giới quý tộc dùng nhà mình làm phòng chơi, gọi là “ridotti”.
Từ góc nhìn của 68win, đây là một quyết định rất thực dụng. Thay vì đuổi bắt, nhà nước gom người chơi vào một nơi có quy tắc, vừa giữ trật tự vừa thu được tiền. Wikipedia mô tả Ridotto là mô hình sớm của việc dùng nguồn thu từ cờ bạc cho tài chính công.
Ridotto 1638 trong Palazzo Dandolo hoạt động thế nào
Mốc mà 68win chọn làm trục bài viết là năm 1638: nhân dịp Carnival mùa xuân, Đại Hội đồng Venice mở Ridotto trong một cánh của Palazzo Dandolo, gần nhà thờ San Moisè. Chữ “ridotto” có gốc Latin, nghĩa ban đầu là “nơi kín đáo”, sau thành “nơi mọi người tụ họp”.
Theo điều lệ, ai cũng có thể vào. Thực tế, mức cược cao và quy định trang phục (mặt nạ, mũ ba góc) khiến chỉ quý tộc và người giàu mới đủ sức ngồi vào bàn. Wikipedia tiếng Ý ghi hai trò được chơi là bassetta và biribissi.
Venice the Future mô tả nơi này có khoảng mười phòng chơi và gần chừng ấy phòng tiếp khách, nơi người ta trò chuyện, ăn nhẹ, uống cà phê. Người duy nhất không phải đeo mặt nạ là người chia bài, thường là những quý tộc nghèo được gọi là “barnabotti”. Chi tiết số phòng này 68win chỉ tìm thấy ở một nguồn, nên xem là tham khảo.
Chiếc mặt nạ đem lại sự ẩn danh, điều mà 68win cho là “tính năng” hấp dẫn nhất của Ridotto. Hoàng thân và quý tộc ngoại quốc có thể ngồi chung bàn mà không lộ thân phận. Thế kỷ 18, các ridotti trở thành sân khấu quen thuộc của những nhân vật như Giacomo Casanova.
Carnival, mặt nạ và đời sống quanh bàn chơi
Carnival Venice là mùa lễ kéo dài nhiều tuần, khi người dân được phép đeo mặt nạ ngoài phố. Việc Ridotto mở đúng dịp này không phải ngẫu nhiên: lượng khách đổ về thành phố lớn nhất năm, và mặt nạ vốn đã là trang phục hợp lệ.
Mặt nạ bauta che gần hết khuôn mặt nhưng vẫn cho phép ăn uống, nên rất hợp với những đêm chơi kéo dài. Với phụ nữ, mặt nạ moretta được nhắc đến nhiều trong tranh thời kỳ này. Chi tiết về quy định cụ thể cho từng loại mặt nạ tại Ridotto, 68win chưa tìm được nguồn sơ cấp nên không khẳng định.
Danh họa Pietro Longhi và Francesco Guardi để lại những bức tranh về Ridotto vào giữa thế kỷ 18. Đó là tư liệu hình ảnh quý, giúp người đời sau hình dung căn phòng dài, ánh nến và đám đông đeo mặt nạ.
Vì sao Ridotto đóng cửa năm 1774
Theo các nguồn 68win đã đọc, “cơn sốt cờ bạc” lớn dần qua thế kỷ 18. Nhiều quý tộc Venice và khách nước ngoài thua sạch gia sản sau những đêm dài ẩn sau mặt nạ. Năm 1774, Đại Hội đồng ra quyết định đóng cửa các nhà bạc công cộng, với lý do chúng đang làm bần cùng tầng lớp quý tộc địa phương.
Việc đóng cửa không làm cờ bạc biến mất, mà chỉ đẩy nó trở lại các phòng chơi kín. Đây là bài học mà 68win thấy lặp lại nhiều lần trong lịch sử: cấm hoàn toàn thường khó hơn quản lý có giới hạn, và quản lý lỏng lẻo lại dẫn đến hậu quả xã hội.
Casinò di Venezia hôm nay và giá trị của câu chuyện 1638
Casinò di Venezia hiện tại vẫn nhận năm 1638 làm năm thành lập và tự giới thiệu là sòng bạc lâu đời nhất thế giới. Cần hiểu đây là sự kế thừa về danh nghĩa và truyền thống, vì Ridotto gốc đã đóng cửa năm 1774. Trụ sở nổi tiếng nhất ngày nay là cung điện Ca’ Vendramin Calergi bên Grand Canal.
Wikipedia tiếng Ý ghi thêm hai mốc: ngày 1/7/1936 khai trương sòng bạc ở Lido làm cơ sở mùa hè, và năm 1999 mở cơ sở Ca’ Noghera theo mô hình kiểu Mỹ. Ca’ Vendramin Calergi cũng là nơi nhà soạn nhạc Richard Wagner qua đời năm 1883, nên tòa nhà được du khách ghé thăm vì cả lịch sử âm nhạc.
Với người đọc 68win, giá trị của câu chuyện Ridotto nằm ở ba điểm: nó cho thấy casino ra đời như một công cụ quản lý; nó tạo ra quy tắc ứng xử (trang phục, giờ mở cửa); và nó để lại cảnh báo sớm về tác hại khi cờ bạc vượt khỏi tầm kiểm soát.
Câu hỏi thường gặp
Ridotto có phải casino đầu tiên của nhân loại?
Không hẳn. Ridotto là sòng bạc công cộng hợp pháp đầu tiên ở phương Tây; Trung Quốc đã có cơ sở cờ bạc sớm hơn nhiều thế kỷ.
Ridotto mở và đóng năm nào?
Mở năm 1638 trong Palazzo Dandolo dịp Carnival, đóng năm 1774 theo quyết định của Đại Hội đồng Venice.
Người chơi ở Ridotto chơi trò gì?
Các nguồn tiếng Ý mà 68win dẫn ghi nhận bassetta (trò bài) và biribissi (trò bốc số kiểu xổ số), cùng nhiều trò may rủi khác.
Kết luận
68win nhìn lại Ridotto như mốc mở đầu của lịch sử casino phương Tây: ra đời để quản lý, đóng cửa vì hệ lụy.
Xem thêm bài tổng quan lịch sử casino thế giới hoặc về 68win.com.
Chơi có trách nhiệm – 18+. Bài viết chỉ nhằm mục đích tìm hiểu lịch sử, không khuyến khích cá cược. Hãy tuân thủ pháp luật nơi bạn sống.
Liên kết trong chuyên mục: tổng quan lịch sử casino · Monte Carlo ra đời thế nào · chuyện Las Vegas · tâm lý đỏ đen · trò bassetta và các trò casino kinh điển
Nguồn tham khảo
- Wikipedia – Ridotto: https://en.wikipedia.org/wiki/Ridotto
- Wikipedia (IT) – Casinò di Venezia: https://it.wikipedia.org/wiki/Casin%C3%B2_di_Venezia
- Venice the Future – Gambling: https://www.venicethefuture.com/schede/uk/225-aliusid=225.htm
- Casinò di Venezia (chính thức): https://www.casinovenezia.it/
- Wikipedia – Ca’ Vendramin Calergi: https://en.wikipedia.org/wiki/Ca%27_Vendramin_Calergi
- Wikipedia – Casino: https://en.wikipedia.org/wiki/Casino
